Walcheren

Spijkerbrug Middelburg

Walcheren is het westelijk deel van Midden-Zeeland. Het is een landstreek en een schiereiland in het westen van de provincie Zeeland en bestaat uit de drie gemeenten Middelburg, Veere en Vlissingen. Walcheren wordt omsloten door de Noordzee, de Westerschelde, en het Veerse Meer.

Het voormalig eiland Walcheren is heden ten dage een voortzetting van het schiereiland Zuid-Beveland.

Geschiedenis
Romeinse tijd
Walcheren was al in de Romeinse tijd een bewoond gebied, met Domburg als belangrijke handelsplaats. De vermoedelijke naam van Domburg was in die tijd Walichrum, wat de oorsprong van de naam Walcheren verklaart. In 1647 zijn resten gevonden van een aan de godin Nehalennia gewijde tempel. Er werden ook altaren gevonden. Die werden door kooplieden aan de godin opgedragen, uit dankbaarheid voor hun behouden overtocht. In de 3e en 4e eeuw overstroomde een groot deel van Zeeland en het gebied bleef zo goed als onbewoond.

Middeleeuwen
In de negende eeuw worden ringwalburgen aangelegd ter bescherming tegen invallen van Noormannen bij de plaatsen Middelburg, Domburg (de duinburg) en Oost-Souburg (de zuidburg). De plaatsnamen herinneren hier nog aan. De aarden burg van Oost-Souburg is gerestaureerd, de burg van Middelburg is nog te herkennen in het stratenplan.

Boeren in het nog niet ingepolderde gebied werpen kleine heuveltjes (vliedbergen) op ter bescherming tegen overstromingen. In 1014 wordt het gebied getroffen door de stormvloed van 1014. Vanaf de 11 eeuw wordt Zeeland stukje bij beetje ingepolderd door monniken uit Vlaanderen waardoor steeds minder land overstroomt. De vruchtbare Zeeuwse klei is zeer geschikt voor landbouw, en de welvaart in het gebied neemt toe dankzij de handel overzee. Vanaf de twaalfde eeuw verschijnen dorpen en steden. Vanwege de goede bereikbaarheid over zee neemt het belang van steden als Middelburg, Veere en Vlissingen vanaf de 14e eeuw snel toe.

De zestiende en zeventiende eeuw
Walcheren 1660
De zestiende eeuw was een in historisch opzicht interessante tijd, waarin Walcheren naast goede tijden ook slechte tijden kende. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog was het gebied vaak bij oorlogshandelingen betrokken. Daarnaast kende het gebied ook overstromingen, waaronder de Allerheiligenvloed van 1570.

De achttiende en negentiende eeuw
Dit is een periode van teruglopende welvaart. De economie stagneert, met uitzondering van de landbouw. Van 30 juli tot 10 december 1809 vindt de Britse Expeditie naar Walcheren plaats in een mislukte poging om de haven van Antwerpen te veroveren op de Fransen tijdens de Vijfde Coalitieoorlog tegen Napoleon.

In 1872 werd de spoorlijn van Zuid-Beveland doorgetrokken naar Vlissingen. Daarvoor werd tussen Zuid-Beveland en Walcheren de Sloedam aangelegd. Sedert dat moment is Walcheren een schiereiland.

De Tweede Wereldoorlog – Festung Walcheren
Omdat de Duitsers aannamen dat er een grote aanval op Walcheren kon komen, veranderden zij het toenmalige eiland in een vesting, die Festung Walcheren noemden. De Duitsers bouwden ongeveer 200 bunkers en richtten er 16 zware kustbatterijen in van Vlissingen tot Domburg, waarmee zij de gehele monding van de Westerschelde bestreken, als onderdeel van de Atlantikwall. Aan de oostzijde van Walcheren bij de Sloedam bouwden zij het zogenaamde Landfront, een zware verdedigingslinie van 38 bunkers met een tankgracht van 11 km. Dit Landfront is sinds 2011 via een speciaal aangelegde fietsroute te bezichtigen (voor welk doel een aantal bunkers is opgeknapt) – er zijn nog 27 bunkers over, waarmee het Landfront Walcheren de best bewaarde en tevens grootste Duitse stelling van Nederland is. Er zijn diverse organisaties die zich bezighouden met de studie of het behoud van deze bunkers.

Na de landing in Normandië in juni 1944, rukten de geallieerden snel op richting de Nederlandse grens. In september werden de zuidelijke provincies bevrijd, inclusief Zeeuws-Vlaanderen. De mislukking van de Operatie Market Garden maakte een voorlopig einde aan de opmars.

Ook op Walcheren heersten de Duitsers nog, en beheersten zo de toegangsweg tot de havenstad Antwerpen. Maar het geallieerde leger had een grote aanvoerhaven nodig: de havens in Normandië waren te beperkt en te ver.

Om de 83 kilometer lange toegangsweg naar Antwerpen open te stellen was Walcheren nodig. Maar de sterke Duitse verdediging maakte een landing hier een hachelijke zaak. Pogingen om via de Sloedam aan te vallen mislukten aanvankelijk en kostten met name de Canadezen grote verliezen.

Daarom bombardeerden de geallieerden op 3 oktober de dijken van Walcheren op vier plaatsen, o.a. bij Vlissingen, Veere en Westkapelle. Ondanks waarschuwingen aan de bevolking met strooibiljetten (die in onbegrijpelijke, veel te academische taal waren geformuleerd) op 2 oktober, vonden 180 inwoners van Westkapelle de dood; ook werden zeshonderd van de 650 woonhuizen vernietigd. Op 17 oktober werd Westkapelle opnieuw bestookt om het gat in de dijk te vergroten en verdiepen. Walcheren kwam hierdoor onder water te staan, met als doel om zo de Duitse verdediging te ontregelen ter voorbereiding op een aanval vanuit zee.

Op 1 november gingen in Westkapelle en Vlissingen voornamelijk Britse en Noorse troepen via landingen uit zee met landingsvaartuigen en speciale amfibische voertuigen (Weasels en Buffalo’s) aan land. Na hevige gevechten was Walcheren op 8 november 1944 bevrijd. Walcheren is hiermee naast Normandië de enige plek waar de Duitse Atlantikwall doorbroken werd. Tijdens de landing, operation Uncle Beach, in Vlissingen was de bevolking goeddeels geëvacueerd. Een kleine groep van ca 40 burger-bewoners bleef achter in de linies.

  • Mede ontleend aan Nederland in de Tweede Wereldoorlog.
  • Zie ook Inundatie van Walcheren.

De Watersnood
In de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 werd Zeeland getroffen door de watersnood. Walcheren bleef nu goeddeels gevrijwaard van overstromingen. Om een dergelijke ramp in de toekomst te voorkomen, werden vanaf 1958 de Deltawerken uitgevoerd. Een neveneffect hiervan was dat de verbindingen met de rest van Nederland aanzienlijk werden verbeterd.

De Deltawerken
De Veerse Gatdam uit 1961, een onderdeel van de Deltawerken, verbindt Walcheren met Noord-Beveland. Het vroegere Veerse Gat heet tegenwoordig Veerse Meer en is een populair watersportgebied dat veel toeristen trekt.

De haven van de stad Veere is door de aanleg van de Veerse Gatdam niet meer met de zee verbonden, waardoor de vissersvloot van Veere moest uitwijken. De kustlijn is echter door de aanleg van de dam aanzienlijk verkort, wat het gevaar voor overstroming van Walcheren flink vermindert.

Ligging
Walcheren is een overwegend landelijke regio. De twee grootste plaatsen op het eiland zijn Vlissingen en Middelburg, deze steden vormen samen een stadsgewest. Ten noorden van Middelburg ligt het historische stadje Veere aan het Veerse Meer. Op het meest westelijke puntje van Walcheren ligt nog het oude vissersstadje Westkapelle. Het grootste dorp van Walcheren is Koudekerke dat zich ten westen van Vlissingen en Middelburg bevindt met 3500 inwoners, eigenlijk is Oost-Souburg het grootste dorp van Walcheren met 10.500 inwoners maar dit dorp wordt vaak als agglomeratie van Vlissingen meegerekend.

Walcheren telt diverse badplaatsen, waarvan Domburg wellicht de bekendste is. Andere badplaatsen zijn Zoutelande, Dishoek, Westkapelle, Oostkapelle en Vrouwenpolder.

Transport
De belangrijkste verbindingsweg is de A58 van Eindhoven naar Vlissingen. Vlissingen is tevens het eindpunt van de spoorlijn Roosendaal – Vlissingen (Zeeuwse Lijn).

De veerpont (fiets/voetveer) die naar Breskens vaart, vervoert tegenwoordig geen auto’s meer. De verbinding naar Zeeuws-Vlaanderen verloopt nu via de Westerscheldetunnel.

In 2010 ligt er de nu nog geplande ringweg van Middelburg, de N57. De N57 loopt nu nog dwars door de stad en zorgt vaak voor verkeersopstoppingen in het centrum van Middelburg. Het nieuwe traject van de N57 is gepland van Nieuw- en Sint Joosland tot de Veerse Gatdam, de lengte van het nieuwe traject is 13,4 km. Ten oosten van Middelburg kruist de nieuwe weg het Kanaal door Walcheren met een aquaduct. De weg wordt grotendeels aangelegd als vierbaansweg.